Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej to jedna z największych w Polsce kolekcji zabytkowego taboru. Mieści się w 19-stanowiskowej parowozowni wachlarzowej z lat 1906–1907, tuż przy stacji. Na około 3 km torów stoi tu blisko 150 pojazdów szynowych, w tym kilkadziesiąt parowozów. Co roku odbywa się tu międzynarodowa Gala Parowozów.
| Nazwa | Muzeum Kolejnictwa na Śląsku |
|---|---|
| Miejsce | ul. Towarowa 4, 58-140 Jaworzyna Śląska |
| Budynek | parowozownia wachlarzowa na 19 stanowisk, 1906–1907 |
| Muzeum od | 2004–2005 (wcześniej skansen PKP od 1992) |
| Prowadzący | Fundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska (od 2016 jako oddział) |
| Kolekcja | ok. 150 pojazdów szynowych na ok. 3 km torów |
| Czynne pojazdy | m.in. parowóz TKt48-18, spalinowóz Deutz z 1940 |
| Strona | muzeumkolejnictwa.pl |
Najważniejsze fakty
- Muzeum mieści się w parowozowni wachlarzowej na 19 stanowisk z lat 1906–1907, z czynną obrotnicą.
- Kolekcja liczy około 150 pojazdów szynowych, co plasuje ją wśród największych w Polsce.
- Najstarszy parowóz w zbiorach, TKh2-12, pochodzi z 1890 roku.
- Zbiór zaczął powstawać w 1992 roku jako skansen PKP, przy dużym udziale KSK Wrocław; muzeum działa od 2004 roku.
- W zbiorach jest Ty42-1, ostatni parowóz jaworzyńskiej parowozowni, którego w 2000 roku fotografowaliśmy na pożegnaniu linii do Sobótki.
Historia
Węzeł i parowozownia
Jaworzyna Śląska była ważnym węzłem kolejowym od połowy XIX wieku. Na początku XX wieku, w latach 1906–1907, zbudowano tu parowozownię wachlarzową na 19 stanowisk z obrotnicą. Obsługiwała parowozy aż do końca ery pary na Dolnym Śląsku. Jednym z ostatnich był Ty42-1, przydzielony do Jaworzyny od 1990 roku.
Skansen PKP i rola KSK: 1992–2004
W 1992 roku PKP zaczęły gromadzić w Jaworzynie zabytkowy tabor, a pomagał im Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu. W latach 1994–1997 dzięki staraniom klubu trafiły tu m.in. parowozy Pt31-49, Ty45-20, Ty43-23 i Ty5-16 oraz elektrowozy ET22-121 i ET21-100. Od 2002 roku brakowało pieniędzy. Skansen niszczał, a z terenu ginęły części i pamiątki.
Muzeum: od 2004 roku
Po ponad roku starań o ratunek dla zbioru gmina Jaworzyna Śląska przejęła kompleks, a muzeum go wydzierżawiło. Od PKP przeszły wtedy 34 lokomotywy, 41 wagonów i 8 maszyn warsztatowych. Od 2005 roku muzeum działa pod nadzorem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a od 2016 roku jest oddziałem Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Wiosną 2014 roku otwarto po remoncie Trasę Parowozową, współfinansowaną przez ministerstwo. W 2001 roku do zbiorów trafił parowóz Ty42-1, ostatni czynny parowóz jaworzyńskiej parowozowni. W 2026 roku fundacja ogłosiła przetarg na jego remont konserwatorski, który ma zabezpieczyć parowóz jako eksponat.
Zbiory
Według różnych zestawień muzeum ma około 150 pojazdów szynowych, w tym kilkadziesiąt parowozów i około 100 wagonów. Najstarsze to m.in. TKh2-12 z 1890 roku (Union Giesserei), TKi3-23 z 1903 roku i Ok1-325 z 1921 roku (Henschel, Kassel). Czynny jest parowóz TKt48-18 z 1951 roku i spalinowóz Deutz z 1940 roku, opisywany jako najstarsza sprawna lokomotywa spalinowa w Polsce. Jest też czechosłowacki wagon motorowy serii 830 z 1955 roku.
W budynkach stacyjnych działa siedem wystaw stałych. Dwie opowiadają o kolei w Jaworzynie w latach 1843–1945 i 1945–1990, a pozostałe to kasa biletowa, kolejowa medycyna pracy, drukarnia, makieta H0 i pracownia z komputerem ODRA 1305. Muzeum jest punktem kotwicznym Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH).
Wydarzenia
Od 2011 roku muzeum organizuje międzynarodową Galę Parowozów z lokomotywami z Polski i Czech. Odbywają się tu też pikniki kolejowe, przejazdy zabytkowym taborem, zajęcia dla dzieci w ferie i program „Kolej łączy pokolenia” dla młodzieży. Muzeum od lat wspierają wolontariusze.
Muzeum w archiwum Zrobotyzowanych
W czerwcu 2000 roku, jeszcze w czasach skansenu PKP, z Jaworzyny wyruszył Ty42-1 z pociągiem specjalnym KSK Wrocław na pożegnanie linii do Sobótki. Mamy zdjęcia parowozu na jaworzyńskiej obrotnicy i przy żurawiu wodnym:
Zobacz też w Leksykonie
- Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu – współtwórcy skansenu w Jaworzynie
- TOZKiOS i skansen w Pyskowicach – drugi wielki zbiór parowozów na Śląsku
- Skansen Taboru Kolejowego w Chabówce – parowozownia i tabor w Małopolsce
- Parowozownia Skierniewice – zabytkowa parowozownia pod Warszawą
Jak trafić
Muzeum jest przy stacji Jaworzyna Śląska, przy ul. Towarowej 4, i można tu dojechać pociągiem z Wrocławia lub Wałbrzycha. Godziny otwarcia i terminy imprez zmieniają się w zależności od sezonu, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeum.
Najczęstsze pytania
Gdzie jest Muzeum Kolejnictwa na Śląsku?
W Jaworzynie Śląskiej, przy ul. Towarowej 4, tuż przy stacji kolejowej. Można tu dojechać pociągiem z Wrocławia lub Wałbrzycha.
Ile lokomotyw ma muzeum w Jaworzynie Śląskiej?
Według różnych zestawień muzeum ma około 150 pojazdów szynowych, w tym kilkadziesiąt parowozów i około 100 wagonów.
Czy w muzeum są czynne parowozy?
Tak. Czynny jest m.in. parowóz TKt48-18 z 1951 roku i spalinowóz Deutz z 1940 roku. Przejazdy zabytkowym taborem odbywają się podczas imprez, zwłaszcza Gali Parowozów.
Kiedy odbywa się Gala Parowozów w Jaworzynie?
Gala Parowozów odbywa się od 2011 roku, zwykle raz w roku. Termin warto sprawdzić na stronie muzeum.
Czy parowóz Ty42-1 jest w Jaworzynie?
Tak, Ty42-1 jest w zbiorach muzeum od 2001 roku. W 2026 roku ogłoszono postępowanie na jego remont konserwatorski, więc w czasie prac może nie być widoczny na ekspozycji.
Źródła
- Wikipedia: Muzeum Kolejnictwa na Śląsku
- Muzeum Kolejnictwa na Śląsku: muzeumkolejnictwa.pl
- KSK Wrocław: O nas (współpraca z PKP w Jaworzynie 1992–2004)
- ERIH: Railway Museum of Silesia
- NaKolei.pl: parowóz Ty42-1 czeka renowacja (20.07.2026)



