Parowóz Ty42-1 na obrotnicy w Jaworzynie Śląskiej, czerwiec 2000
Ty42-1 na obrotnicy w Jaworzynie Śląskiej, 24 czerwca 2000. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych

Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej to jedna z największych w Polsce kolekcji zabytkowego taboru. Mieści się w 19-stanowiskowej parowozowni wachlarzowej z lat 1906–1907, tuż przy stacji. Na około 3 km torów stoi tu blisko 150 pojazdów szynowych, w tym kilkadziesiąt parowozów. Co roku odbywa się tu międzynarodowa Gala Parowozów.

NazwaMuzeum Kolejnictwa na Śląsku
Miejsceul. Towarowa 4, 58-140 Jaworzyna Śląska
Budynekparowozownia wachlarzowa na 19 stanowisk, 1906–1907
Muzeum od2004–2005 (wcześniej skansen PKP od 1992)
ProwadzącyFundacja Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska (od 2016 jako oddział)
Kolekcjaok. 150 pojazdów szynowych na ok. 3 km torów
Czynne pojazdym.in. parowóz TKt48-18, spalinowóz Deutz z 1940
Stronamuzeumkolejnictwa.pl

Najważniejsze fakty

  • Muzeum mieści się w parowozowni wachlarzowej na 19 stanowisk z lat 1906–1907, z czynną obrotnicą.
  • Kolekcja liczy około 150 pojazdów szynowych, co plasuje ją wśród największych w Polsce.
  • Najstarszy parowóz w zbiorach, TKh2-12, pochodzi z 1890 roku.
  • Zbiór zaczął powstawać w 1992 roku jako skansen PKP, przy dużym udziale KSK Wrocław; muzeum działa od 2004 roku.
  • W zbiorach jest Ty42-1, ostatni parowóz jaworzyńskiej parowozowni, którego w 2000 roku fotografowaliśmy na pożegnaniu linii do Sobótki.

Historia

Węzeł i parowozownia

Jaworzyna Śląska była ważnym węzłem kolejowym od połowy XIX wieku. Na początku XX wieku, w latach 1906–1907, zbudowano tu parowozownię wachlarzową na 19 stanowisk z obrotnicą. Obsługiwała parowozy aż do końca ery pary na Dolnym Śląsku. Jednym z ostatnich był Ty42-1, przydzielony do Jaworzyny od 1990 roku.

Skansen PKP i rola KSK: 1992–2004

W 1992 roku PKP zaczęły gromadzić w Jaworzynie zabytkowy tabor, a pomagał im Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu. W latach 1994–1997 dzięki staraniom klubu trafiły tu m.in. parowozy Pt31-49, Ty45-20, Ty43-23 i Ty5-16 oraz elektrowozy ET22-121 i ET21-100. Od 2002 roku brakowało pieniędzy. Skansen niszczał, a z terenu ginęły części i pamiątki.

Muzeum: od 2004 roku

Po ponad roku starań o ratunek dla zbioru gmina Jaworzyna Śląska przejęła kompleks, a muzeum go wydzierżawiło. Od PKP przeszły wtedy 34 lokomotywy, 41 wagonów i 8 maszyn warsztatowych. Od 2005 roku muzeum działa pod nadzorem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a od 2016 roku jest oddziałem Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Wiosną 2014 roku otwarto po remoncie Trasę Parowozową, współfinansowaną przez ministerstwo. W 2001 roku do zbiorów trafił parowóz Ty42-1, ostatni czynny parowóz jaworzyńskiej parowozowni. W 2026 roku fundacja ogłosiła przetarg na jego remont konserwatorski, który ma zabezpieczyć parowóz jako eksponat.

Zbiory

Według różnych zestawień muzeum ma około 150 pojazdów szynowych, w tym kilkadziesiąt parowozów i około 100 wagonów. Najstarsze to m.in. TKh2-12 z 1890 roku (Union Giesserei), TKi3-23 z 1903 roku i Ok1-325 z 1921 roku (Henschel, Kassel). Czynny jest parowóz TKt48-18 z 1951 roku i spalinowóz Deutz z 1940 roku, opisywany jako najstarsza sprawna lokomotywa spalinowa w Polsce. Jest też czechosłowacki wagon motorowy serii 830 z 1955 roku.

W budynkach stacyjnych działa siedem wystaw stałych. Dwie opowiadają o kolei w Jaworzynie w latach 1843–1945 i 1945–1990, a pozostałe to kasa biletowa, kolejowa medycyna pracy, drukarnia, makieta H0 i pracownia z komputerem ODRA 1305. Muzeum jest punktem kotwicznym Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH).

Wydarzenia

Od 2011 roku muzeum organizuje międzynarodową Galę Parowozów z lokomotywami z Polski i Czech. Odbywają się tu też pikniki kolejowe, przejazdy zabytkowym taborem, zajęcia dla dzieci w ferie i program „Kolej łączy pokolenia” dla młodzieży. Muzeum od lat wspierają wolontariusze.

Dla dzieci i rodzin: w Jaworzynie można wejść między parowozy w prawdziwej hali wachlarzowej, zobaczyć obrotnicę i przejechać się zabytkowym składem w dni imprez. Najwięcej dzieje się podczas Gali Parowozów.

Muzeum w archiwum Zrobotyzowanych

W czerwcu 2000 roku, jeszcze w czasach skansenu PKP, z Jaworzyny wyruszył Ty42-1 z pociągiem specjalnym KSK Wrocław na pożegnanie linii do Sobótki. Mamy zdjęcia parowozu na jaworzyńskiej obrotnicy i przy żurawiu wodnym:

Zobacz też w Leksykonie

Jak trafić

Muzeum jest przy stacji Jaworzyna Śląska, przy ul. Towarowej 4, i można tu dojechać pociągiem z Wrocławia lub Wałbrzycha. Godziny otwarcia i terminy imprez zmieniają się w zależności od sezonu, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje na stronie muzeum.

Najczęstsze pytania

Gdzie jest Muzeum Kolejnictwa na Śląsku?

W Jaworzynie Śląskiej, przy ul. Towarowej 4, tuż przy stacji kolejowej. Można tu dojechać pociągiem z Wrocławia lub Wałbrzycha.

Ile lokomotyw ma muzeum w Jaworzynie Śląskiej?

Według różnych zestawień muzeum ma około 150 pojazdów szynowych, w tym kilkadziesiąt parowozów i około 100 wagonów.

Czy w muzeum są czynne parowozy?

Tak. Czynny jest m.in. parowóz TKt48-18 z 1951 roku i spalinowóz Deutz z 1940 roku. Przejazdy zabytkowym taborem odbywają się podczas imprez, zwłaszcza Gali Parowozów.

Kiedy odbywa się Gala Parowozów w Jaworzynie?

Gala Parowozów odbywa się od 2011 roku, zwykle raz w roku. Termin warto sprawdzić na stronie muzeum.

Czy parowóz Ty42-1 jest w Jaworzynie?

Tak, Ty42-1 jest w zbiorach muzeum od 2001 roku. W 2026 roku ogłoszono postępowanie na jego remont konserwatorski, więc w czasie prac może nie być widoczny na ekspozycji.

Źródła

Privacy Preference Center