Parowóz Ty42-1 z trzema zielonymi wagonami jedzie przez pola, z komina bije gęsty czarny dym
Ty42-1 z pociągiem specjalnym na linii do Sobótki, czerwiec 2000 r. Fot. Paweł Korcz

W piątek 23 czerwca 2000 r. z Wrocławia do Świdnicy przez Sobótkę pojechały ostatnie planowe pociągi pasażerskie. Następnego dnia po tych samych torach przejechał jeszcze jeden pociąg: parowóz Ty42-1 z trzema wagonami. Był to pierwszy egzemplarz serii Ty42, zbudowany w 1945 r. w Chrzanowie. Potem przez 22 lata linią nr 285 nie jeździł żaden planowy pociąg pasażerski. W naszym archiwum są zdjęcia z tamtej soboty, z parowozowni w Jaworzynie Śląskiej i z trasy.

24.06.2000
przejazd pożegnalny
1945
rok budowy w Chrzanowie
58 km
z Wrocławia do Świdnicy Przedmieścia
22 lata
bez pociągów pasażerskich

Dzień po ostatnim pociągu

Linia z Wrocławia przez Kobierzyce i Sobótkę do Świdnicy powstawała etapami. Pierwszy odcinek, do Pustkowa Żurawskiego, otwarto 1 września 1884 r. Pierwszy pociąg ze Świdnicy do Wrocławia przejechał tędy 15 sierpnia 1898 r. Przez ponad sto lat ludzie jeździli nią pod Ślężę, na wycieczki i do pracy. Wiosną 2000 r. było już jasne, że pociągi osobowe znikną. Ostatnie kursy planowe wyznaczono na 23 czerwca 2000 r.

Miłośnicy kolei nie chcieli, żeby linia odeszła po cichu. Klub Sympatyków Kolei z Wrocławia przygotował na sobotę 24 czerwca pociąg retro. Na czele stanął Ty42-1 z parowozowni w Jaworzynie Śląskiej, a za nim trzy wagony. Nie był to pierwszy taki przejazd tamtej wiosny: już 20 maja 2000 r. zamiast zwykłego pociągu pojechał tędy skład retro.

Rano w Jaworzynie

Dzień zaczął się w parowozowni w Jaworzynie Śląskiej. Ty42-1 stacjonował tu od 1990 r. i w 2000 r. był jeszcze czynny. Na budce maszynisty miał wtedy napis „Dyr. Wrocław, Par. Jaworzyna Śl.”. Na naszych zdjęciach parowóz kręci się na obrotnicy przed budynkiem z szyldem „Parowozownia w Jaworzynie Śl.”. Z komina leci tyle dymu, że chwilami zasłania cały budynek.

Ty42-1 od czoła na obrotnicy w Jaworzynie Śląskiej, z komina gęsty dym, w tle budynek parowozowni porośnięty bluszczem
Ty42-1 na obrotnicy w Jaworzynie Śląskiej. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych
Ty42-1 od czoła na torze między słupami suwnicy w parowozowni Jaworzyna Śląska, z prawej niebieski żuraw
Przed wyjazdem. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych
Budka maszynisty Ty42-1 z orłem PKP, tablicami Ty42 i 1 oraz napisem Dyr. Wrocław Par. Jaworzyna Śl.
„Par. Jaworzyna Śl.” na budce maszynisty. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych

Przez Wrocław na południe

Pociąg wyruszył w stronę Wrocławia. Na jednym ze zdjęć Ty42-1 stoi już z wagonami przy peronie, a wokół krążą pasażerowie z dziećmi. Nie wiemy na pewno, która to stacja. Kolejne kadry są robione z okna wagonu. Za szybą widać hale peronowe, najpewniej Wrocławia Głównego, i elektryczne zespoły w ówczesnych żółto-niebieskich barwach.

Ty42-1 z zielonymi wagonami przy peronie z wiatami, obok kolejarz, dalej pasażerowie z dziećmi
Przy peronie. Rozpoznajecie stację? Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych
Widok z okna pociągu na tory, sieć trakcyjną, żółto-niebieskie elektryczne zespoły trakcyjne i hale peronowe w tle
Widok z okna, w tle hale dworca. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych

Z Wrocławia Głównego pociąg pojechał na południe linią nr 285. Na południowym skraju miasta leży stacja Wrocław Klecina. Na zdjęciu stamtąd widać, jak bardzo linia była już zaniedbana: tor ginie w trawie, a parowóz wjeżdża między krzaki przy ceglanym budynku stacji. Na peronie czeka garstka miłośników z aparatami.

Ty42-1 z dymem wjeżdża na zarośnięty tor przy ceglanym budynku stacji z tablicą Wrocław Kl…, obok grupa ludzi
Wrocław Klecina. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych

Pod Ślężą

Dalej trasa prowadziła przez Bielany Wrocławskie, Kobierzyce, Sobótkę i Sobótkę Zachodnią, a potem przez Marcinowice i Pszenno do Świdnicy Przedmieścia. Przy torach czekał z aparatem Paweł Korcz. Jego zdjęcia pokazują pociąg tak, jak widzieli go ludzie przy trasie: w polu, w przekopie, przy semaforach i starych budynkach stacji. Na żadnym z nich nie widać tablicy z nazwą stacji, więc nie wiemy dokładnie, gdzie powstały.

Ty42-1 z wagonami na stacji przy semaforze kształtowym, za nim nastawnia z czterospadowym dachem, w tle zalesione wzgórza
Semafor, nastawnia, a w tle wzgórza. Fot. Paweł Korcz
Ty42-1 z dymem wjeżdża na stację obok żółtego ceglanego budynku z brązowymi wykończeniami i białym płotkiem
Wjazd na stację z żółtym budynkiem. Fot. Paweł Korcz
Ty42-1 z pociągiem zbliża się do stacji z semaforami kształtowymi, obok wagony towarowe i magazyn materiałów budowlanych
Wolna droga! Fot. Paweł Korcz
Ty42-1 od czoła jedzie kominem naprzód w przekopie po zarośniętym torze, za nim wagony
W przekopie. Fot. Paweł Korcz

Klub Sympatyków Kolei ma w swoim archiwum zdjęcie wjazdu tego pociągu na stację Świdnica Przedmieście. Nie wiemy, jaką drogą skład wrócił potem do Jaworzyny. Jeśli jechaliście tym pociągiem albo staliście z aparatem przy trasie, napiszcie do nas.

Dla najmłodszych

Co mówi semafor?

Na jednym ze zdjęć obok parowozu stoi wysoki biało-czerwony słup z ruchomym ramieniem. To semafor kształtowy, kolejowe „światła drogowe” z czasów, gdy jeszcze nie było kolorowych lamp. Gdy ramię jest ustawione poziomo, maszynista musi się zatrzymać. Gdy ramię jest podniesione ukośnie do góry, droga jest wolna i można jechać.

Nocą ramienia nie widać, dlatego semafor ma też latarnię z kolorowymi szkłami.

Zagadka: spójrz na pierwsze zdjęcie we wpisie. Ile wagonów ciągnie Ty42-1? Odpowiedź jest w tabeli dla fachowców.

Co było potem

Ty42-1 nie jeździł już długo. Termin rewizji jego kotła mijał 30 października 2001 r., a w 2001 r. parowóz przeszedł do zbiorów muzeum w Jaworzynie Śląskiej. Dzięki temu uniknął pocięcia na złom. Dziś jest eksponatem Muzeum Kolejnictwa na Śląsku. W 2026 r. muzeum ogłosiło postępowanie na jego remont i konserwację. Prace obejmują m.in. kocioł, popielnik i budkę maszynisty, a mają się skończyć do 30 listopada 2026 r. Ty42-1 nie wróci na tory pod parą. Remont ma go zabezpieczyć i odnowić jako eksponat.

Linia do Sobótki też doczekała się powrotu. PKP PLK przebudowały ją za ok. 166 mln zł i 12 czerwca 2022 r. pociągi Kolei Dolnośląskich znów zaczęły wozić pasażerów z Wrocławia Głównego przez Kobierzyce i Sobótkę do Świdnicy. Od ostatniego kursu z czerwca 2000 r. minęły prawie równo 22 lata.

Ty42-1 i jego tender z tablicami 30D43 i 140 przy żurawiu wodnym w parowozowni Jaworzyna Śląska
Ty42-1 przy żurawiu wodnym w Jaworzynie. Na tendrze tablica 30D43-140. Fot. Karol J. Lubaczewski / archiwum Zrobotyzowanych

Dla fachowców

Seria Ty42 i Ty42-1

ParametrWartość
Przeznaczenieciężkie pociągi towarowe
Układ osi1’E (2-10-0), czyli 5 dużych kół napędnych z każdej strony
Mocok. 1200 kW (1633 KM)
Prędkość maksymalna80 km/h
Koła napędne1400 mm
Seriaok. 150 szt. z Fabloku i HCP w latach 1945–1946, polska odmiana niemieckiej serii 52 (na PKP Ty2)
Ty42-1Fablok Chrzanów 1945, nr fabr. 1506; w służbie od 21.02.1945
Pierwszy numer52 4374, do czerwca 1946 r.
KociołL. Zieleniewski i Fitzner-Gamper, Sosnowiec, nr 11870/1944
Tender30D43-140 (tablice widać na naszym zdjęciu)
Pociąg 24.06.2000Ty42-1 i 3 wagony; organizator: Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu

Parametry dotyczą całej serii, a nie pomiarów Ty42-1. Numer fabryczny, kocioł i przydziały podajemy za bazą „Wciąż pod parą” Tomisława Czarneckiego. Inny parowóz tej serii, Ty42-44 z Poznania, opisaliśmy we wpisie o renowacji w katowickim wachlarzu.

Gdzie stacjonował Ty42-1

21.02.1945 – 05.1947stacjonowanie: MD Kraków, MD Nowy Zagórz, MD Jasło, MD Sucha Beskidzka

05.1947 – 30.08.1948stacjonowanie: MD Kraków, MD Szczakowa, MD Kraków Płaszów

31.08.1948 – 26.01.1953stacjonowanie: MD Katowice

27.01.1953 – 07.10.1956stacjonowanie: MD Opole, od 20.03.1953 MD Kluczbork

08.10.1956 – 04.06.1961stacjonowanie: MD Szczakowa

05.06.1961 – 11.1968stacjonowanie: MD Tarnowskie Góry

11.1968 – 01.07.1990stacjonowanie: MD Kędzierzyn-Koźle, MD Lubliniec, MD Kluczbork, MD Fosowskie, MD Opole

02.07.1990stacjonowanie: MD Jaworzyna Śląska

24.06.2000pociąg pożegnalny na linii nr 285

2001w zbiorach muzeum w Jaworzynie Śląskiej

2026remont i konserwacja, termin prac: 30.11.2026

Miejsce

Linia nr 285, Wrocław – Sobótka – Świdnica

Linię otwierano przez czternaście lat: w 1884 r. do Pustkowa Żurawskiego, w 1885 r. do Strzeblowa, czyli dzisiejszej Sobótki Zachodniej, a w 1898 r. do Świdnicy. Przed 2000 r. część pociągów jechała dalej, aż do Jedliny-Zdroju. Po czerwcu 2000 r. na części linii zostały jeszcze pociągi towarowe.

Od 12 czerwca 2022 r. linia znów ma pociągi pasażerskie. Jeżdżą tu hybrydowe pociągi Kolei Dolnośląskich, a z Wrocławia Głównego do Sobótki jedzie się ok. 45 minut. To dobry pomysł na wycieczkę na Ślężę.

Pomóż nam uzupełnić historię

  • Na jakich stacjach Paweł Korcz zrobił swoje zdjęcia? Rozpoznajecie semafor z nastawnią i żółty budynek stacyjny?
  • Przy którym peronie stał Ty42-1 z wagonami na zdjęciu z pasażerami?
  • Jaką drogą pociąg wrócił ze Świdnicy Przedmieścia do Jaworzyny?
  • Kiedy Ty42-1 ostatni raz jechał pod parą?
  • Jechaliście ostatnim planowym pociągiem 23 czerwca 2000 r. albo pociągiem retro 20 maja? Macie zdjęcia?

Napisz do nas: [email protected].

Przed wizytą w Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej sprawdź aktualne godziny otwarcia na stronie muzeum. W czasie remontu Ty42-1 może nie być widoczny na ekspozycji.

Źródła

Privacy Preference Center