W piątek 23 czerwca 2000 r. z Wrocławia do Świdnicy przez Sobótkę pojechały ostatnie planowe pociągi pasażerskie. Następnego dnia po tych samych torach przejechał jeszcze jeden pociąg: parowóz Ty42-1 z trzema wagonami. Był to pierwszy egzemplarz serii Ty42, zbudowany w 1945 r. w Chrzanowie. Potem przez 22 lata linią nr 285 nie jeździł żaden planowy pociąg pasażerski. W naszym archiwum są zdjęcia z tamtej soboty, z parowozowni w Jaworzynie Śląskiej i z trasy.
Dzień po ostatnim pociągu
Linia z Wrocławia przez Kobierzyce i Sobótkę do Świdnicy powstawała etapami. Pierwszy odcinek, do Pustkowa Żurawskiego, otwarto 1 września 1884 r. Pierwszy pociąg ze Świdnicy do Wrocławia przejechał tędy 15 sierpnia 1898 r. Przez ponad sto lat ludzie jeździli nią pod Ślężę, na wycieczki i do pracy. Wiosną 2000 r. było już jasne, że pociągi osobowe znikną. Ostatnie kursy planowe wyznaczono na 23 czerwca 2000 r.
Miłośnicy kolei nie chcieli, żeby linia odeszła po cichu. Klub Sympatyków Kolei z Wrocławia przygotował na sobotę 24 czerwca pociąg retro. Na czele stanął Ty42-1 z parowozowni w Jaworzynie Śląskiej, a za nim trzy wagony. Nie był to pierwszy taki przejazd tamtej wiosny: już 20 maja 2000 r. zamiast zwykłego pociągu pojechał tędy skład retro.
Rano w Jaworzynie
Dzień zaczął się w parowozowni w Jaworzynie Śląskiej. Ty42-1 stacjonował tu od 1990 r. i w 2000 r. był jeszcze czynny. Na budce maszynisty miał wtedy napis „Dyr. Wrocław, Par. Jaworzyna Śl.”. Na naszych zdjęciach parowóz kręci się na obrotnicy przed budynkiem z szyldem „Parowozownia w Jaworzynie Śl.”. Z komina leci tyle dymu, że chwilami zasłania cały budynek.
Przez Wrocław na południe
Pociąg wyruszył w stronę Wrocławia. Na jednym ze zdjęć Ty42-1 stoi już z wagonami przy peronie, a wokół krążą pasażerowie z dziećmi. Nie wiemy na pewno, która to stacja. Kolejne kadry są robione z okna wagonu. Za szybą widać hale peronowe, najpewniej Wrocławia Głównego, i elektryczne zespoły w ówczesnych żółto-niebieskich barwach.
Z Wrocławia Głównego pociąg pojechał na południe linią nr 285. Na południowym skraju miasta leży stacja Wrocław Klecina. Na zdjęciu stamtąd widać, jak bardzo linia była już zaniedbana: tor ginie w trawie, a parowóz wjeżdża między krzaki przy ceglanym budynku stacji. Na peronie czeka garstka miłośników z aparatami.
Pod Ślężą
Dalej trasa prowadziła przez Bielany Wrocławskie, Kobierzyce, Sobótkę i Sobótkę Zachodnią, a potem przez Marcinowice i Pszenno do Świdnicy Przedmieścia. Przy torach czekał z aparatem Paweł Korcz. Jego zdjęcia pokazują pociąg tak, jak widzieli go ludzie przy trasie: w polu, w przekopie, przy semaforach i starych budynkach stacji. Na żadnym z nich nie widać tablicy z nazwą stacji, więc nie wiemy dokładnie, gdzie powstały.
Klub Sympatyków Kolei ma w swoim archiwum zdjęcie wjazdu tego pociągu na stację Świdnica Przedmieście. Nie wiemy, jaką drogą skład wrócił potem do Jaworzyny. Jeśli jechaliście tym pociągiem albo staliście z aparatem przy trasie, napiszcie do nas.
Dla najmłodszych
Co mówi semafor?
Na jednym ze zdjęć obok parowozu stoi wysoki biało-czerwony słup z ruchomym ramieniem. To semafor kształtowy, kolejowe „światła drogowe” z czasów, gdy jeszcze nie było kolorowych lamp. Gdy ramię jest ustawione poziomo, maszynista musi się zatrzymać. Gdy ramię jest podniesione ukośnie do góry, droga jest wolna i można jechać.
Nocą ramienia nie widać, dlatego semafor ma też latarnię z kolorowymi szkłami.
Zagadka: spójrz na pierwsze zdjęcie we wpisie. Ile wagonów ciągnie Ty42-1? Odpowiedź jest w tabeli dla fachowców.
Co było potem
Ty42-1 nie jeździł już długo. Termin rewizji jego kotła mijał 30 października 2001 r., a w 2001 r. parowóz przeszedł do zbiorów muzeum w Jaworzynie Śląskiej. Dzięki temu uniknął pocięcia na złom. Dziś jest eksponatem Muzeum Kolejnictwa na Śląsku. W 2026 r. muzeum ogłosiło postępowanie na jego remont i konserwację. Prace obejmują m.in. kocioł, popielnik i budkę maszynisty, a mają się skończyć do 30 listopada 2026 r. Ty42-1 nie wróci na tory pod parą. Remont ma go zabezpieczyć i odnowić jako eksponat.
Linia do Sobótki też doczekała się powrotu. PKP PLK przebudowały ją za ok. 166 mln zł i 12 czerwca 2022 r. pociągi Kolei Dolnośląskich znów zaczęły wozić pasażerów z Wrocławia Głównego przez Kobierzyce i Sobótkę do Świdnicy. Od ostatniego kursu z czerwca 2000 r. minęły prawie równo 22 lata.
Dla fachowców
Seria Ty42 i Ty42-1
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Przeznaczenie | ciężkie pociągi towarowe |
| Układ osi | 1’E (2-10-0), czyli 5 dużych kół napędnych z każdej strony |
| Moc | ok. 1200 kW (1633 KM) |
| Prędkość maksymalna | 80 km/h |
| Koła napędne | 1400 mm |
| Seria | ok. 150 szt. z Fabloku i HCP w latach 1945–1946, polska odmiana niemieckiej serii 52 (na PKP Ty2) |
| Ty42-1 | Fablok Chrzanów 1945, nr fabr. 1506; w służbie od 21.02.1945 |
| Pierwszy numer | 52 4374, do czerwca 1946 r. |
| Kocioł | L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper, Sosnowiec, nr 11870/1944 |
| Tender | 30D43-140 (tablice widać na naszym zdjęciu) |
| Pociąg 24.06.2000 | Ty42-1 i 3 wagony; organizator: Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu |
Parametry dotyczą całej serii, a nie pomiarów Ty42-1. Numer fabryczny, kocioł i przydziały podajemy za bazą „Wciąż pod parą” Tomisława Czarneckiego. Inny parowóz tej serii, Ty42-44 z Poznania, opisaliśmy we wpisie o renowacji w katowickim wachlarzu.
Gdzie stacjonował Ty42-1
21.02.1945 – 05.1947stacjonowanie: MD Kraków, MD Nowy Zagórz, MD Jasło, MD Sucha Beskidzka
05.1947 – 30.08.1948stacjonowanie: MD Kraków, MD Szczakowa, MD Kraków Płaszów
31.08.1948 – 26.01.1953stacjonowanie: MD Katowice
27.01.1953 – 07.10.1956stacjonowanie: MD Opole, od 20.03.1953 MD Kluczbork
08.10.1956 – 04.06.1961stacjonowanie: MD Szczakowa
05.06.1961 – 11.1968stacjonowanie: MD Tarnowskie Góry
11.1968 – 01.07.1990stacjonowanie: MD Kędzierzyn-Koźle, MD Lubliniec, MD Kluczbork, MD Fosowskie, MD Opole
02.07.1990stacjonowanie: MD Jaworzyna Śląska
24.06.2000pociąg pożegnalny na linii nr 285
2001w zbiorach muzeum w Jaworzynie Śląskiej
2026remont i konserwacja, termin prac: 30.11.2026
Miejsce
Linia nr 285, Wrocław – Sobótka – Świdnica
Linię otwierano przez czternaście lat: w 1884 r. do Pustkowa Żurawskiego, w 1885 r. do Strzeblowa, czyli dzisiejszej Sobótki Zachodniej, a w 1898 r. do Świdnicy. Przed 2000 r. część pociągów jechała dalej, aż do Jedliny-Zdroju. Po czerwcu 2000 r. na części linii zostały jeszcze pociągi towarowe.
Od 12 czerwca 2022 r. linia znów ma pociągi pasażerskie. Jeżdżą tu hybrydowe pociągi Kolei Dolnośląskich, a z Wrocławia Głównego do Sobótki jedzie się ok. 45 minut. To dobry pomysł na wycieczkę na Ślężę.
Pomóż nam uzupełnić historię
- Na jakich stacjach Paweł Korcz zrobił swoje zdjęcia? Rozpoznajecie semafor z nastawnią i żółty budynek stacyjny?
- Przy którym peronie stał Ty42-1 z wagonami na zdjęciu z pasażerami?
- Jaką drogą pociąg wrócił ze Świdnicy Przedmieścia do Jaworzyny?
- Kiedy Ty42-1 ostatni raz jechał pod parą?
- Jechaliście ostatnim planowym pociągiem 23 czerwca 2000 r. albo pociągiem retro 20 maja? Macie zdjęcia?
Napisz do nas: [email protected].
Przed wizytą w Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej sprawdź aktualne godziny otwarcia na stronie muzeum. W czasie remontu Ty42-1 może nie być widoczny na ekspozycji.
Źródła
- polskieparowozy.pl – Ty42-1 (baza „Wciąż pod parą”, T. Czarnecki): nr fabryczny, kocioł, pierwszy numer, tender, przydziały, rewizja kotła
- bazakolejowa.pl – Linia Wrocław Główny – Świdnica Miasto: relacja uczestnika przejazdu z 24.06.2000, ostatnie pociągi planowe, przejazd z 20.05.2000, historia budowy, stacje
- bazakolejowa.pl – historia linii 285: zamknięcie dla ruchu pasażerskiego 23.06.2000
- Klub Sympatyków Kolei we Wrocławiu – zdjęcia członków Klubu: wjazd pociągu z Ty42-1 do Świdnicy Przedmieścia, czerwiec 2000
- NaKolei.pl – Parowóz Ty42-1 czeka renowacja: muzeum od 2001 r., zakres remontu
- TransInfo – Zabytkowy Ty42-1 przejdzie remont: postępowanie z sierpnia 2026, termin prac
- wroclaw.pl – Otwarcie linii kolejowej Wrocław – Sobótka: powrót pociągów 12.06.2022, koszt, czas przejazdu
- Swidnica24.pl – Po 22 latach przerwy pociągi wróciły
- Wikipedia – Ty2/Ty42: parametry serii
- Zdjęcia: Karol J. Lubaczewski, archiwum Zrobotyzowanych; Paweł Korcz




