Kopalnia Węgla Brunatnego Konin (PAK KWB Konin S.A.) to kopalnia odkrywkowa węgla brunatnego we wschodniej Wielkopolsce, z siedzibą w Kleczewie. Od 1945 roku wydobyła w kilkunastu odkrywkach wokół Konina, według danych kopalni, ponad 645 mln ton węgla, który zasilał elektrownie Konin i Pątnów. Należy do grupy ZE PAK. Ostatnia odkrywka, Tomisławice, kończy wydobycie w 2026 roku, zamykając ponad 80 lat górnictwa węgla brunatnego w regionie konińskim.
| Pełna nazwa | PAK Kopalnia Węgla Brunatnego Konin S.A. |
|---|---|
| Siedziba | Kleczew, powiat koniński, woj. wielkopolskie |
| Kopalina | węgiel brunatny (lignit), eksploatacja odkrywkowa |
| Początek wydobycia | 1945 (odkrywka Morzysław, budowana od 1941) |
| Nazwa KWB „Konin” | od lipca 1955 |
| Grupa | ZE PAK (od 18 lipca 2012) |
| Odbiorcy węgla | Elektrownia Konin (od 1958), Elektrownia Pątnów (od 1967) |
| Wydobycie łącznie | ponad 645 mln ton węgla, ponad 2,8 mld m³ zdjętego nadkładu (dane kopalni) |
| Ostatnia odkrywka | Tomisławice (2011–2026) |
| Transport węgla | Koleje Górnicze (PAK Górnictwo); z Tomisławic ciężarówki i przeładunek do wagonów |
Najważniejsze fakty
- KWB Konin to jedna z kopalń węgla brunatnego w Polsce, obok Bełchatowa i Turowa, która przez dziesięciolecia była zapleczem paliwowym dla wielkiej energetyki.
- Węgiel wydobywano w odkrywkach: od Morzysławia tuż przy Koninie po Tomisławice na pograniczu Wielkopolski i Kujaw.
- Kopalnia, koleje górnicze i elektrownie tworzyły jeden system: koparka, przenośnik, wagon, estakada, kocioł.
- W 2012 roku kopalnia weszła do grupy ZE PAK, która zamyka energetykę węglową i buduje odnawialne źródła energii.
- Wydobycie kończy się w 2026 roku. Po odkrywkach zostają jeziora, lasy i tereny rekreacyjne.
Historia kopalni Konin
Lata 40.: Morzysław i brykietownia
Pokład węgla brunatnego w rejonie Morzysławia odsłonięto w 1934 roku. Budowę kopalni, brykietowni i małej elektrowni zaczęli w czasie II wojny światowej Niemcy, w latach 1941–1942. Po wojnie, w 1945 roku, wydobycie przejęła polska załoga, a od 1946 roku węgiel trafiał też do brykietowni. Brykiety robiono z samego węgla, bez lepiszcza. Po wybuchu pyłu węglowego w 1960 roku brykietownię odbudowano i zmodernizowano. Decyzję o jej zamknięciu podjęto w 1986 roku, ale ostatnia partia brykietów zeszła z linii dopiero 14 kwietnia 2002 roku.
Lata 50. i 60.: węgiel dla elektrowni
W 1953 roku otwarto odkrywkę Niesłusz, a w lipcu 1955 roku zakład przyjął nazwę Kopalnia Węgla Brunatnego „Konin”. Prawdziwy rozwój przyniosła energetyka: w 1958 roku ruszyła Elektrownia Konin, a od 1967 roku Elektrownia Pątnów. Kopalnia otwierała kolejne odkrywki: Gosławice (1958), Pątnów (1962) i Kazimierz Południe (1965). Do przewozu węgla zbudowano własną kolej górniczą, na której od 1958 roku pracowały elektrowozy EL2.
1970–2011: nowe odkrywki na północy
Gdy złoża przy Koninie się wyczerpywały, wydobycie przesuwało się na północ, w stronę Kleczewa i Ślesina. Powstały odkrywki Jóźwin (1971), Lubstów (1982), Kazimierz Północ (1995), Jóźwin IIB (2003), Drzewce (2005) i Tomisławice (2011). Najwydajniejsza okazała się odkrywka Pątnów, która dała prawie 130 mln ton węgla.
Od 2012: ZE PAK i wygaszanie
18 lipca 2012 roku kopalnię przejęła spółka ZE PAK i od tego czasu działa ona jako PAK Kopalnia Węgla Brunatnego Konin S.A. Wraz z wyłączaniem bloków Elektrowni Pątnów I kopalnia stopniowo zamykała odkrywki: Drzewce w 2022 roku, Jóźwin IIB w 2023 roku. Węgiel z Tomisławic trafia już tylko do bloku nr 9 w Pątnowie. Wydobycie, które według wcześniejszych planów miało skończyć się w 2024 roku, przedłużono do końca 2026 roku.
Odkrywki KWB Konin
Kopalnia Konin nigdy nie była jednym wyrobiskiem. Węgiel leżał tu w kilku mniejszych złożach, dlatego wydobycie przenosiło się z miejsca na miejsce. Poniżej rok otwarcia każdej odkrywki według Wikipedii i, tam gdzie to wiemy, rok zakończenia.
| Odkrywka | Otwarcie i uwagi |
|---|---|
| Morzysław | 1941 (budowa), wydobycie od 1945 |
| Niesłusz | 1953 |
| Gosławice | 1958 |
| Pątnów | 1962; prawie 130 mln t |
| Kazimierz Południe | 1965 |
| Jóźwin | 1971 |
| Lubstów | 1982 |
| Kazimierz Północ | 1995 |
| Jóźwin IIB | 2003; koniec 2023 |
| Drzewce | 2005; koniec 2022 |
| Tomisławice | 2011; koniec 2026 |
Jak działa kopalnia odkrywkowa
W odkrywce najpierw trzeba zdjąć nadkład, czyli piasek, glinę i żwir zalegające nad pokładem węgla. Robią to wielkie koparki wielonaczyniowe: kołowe i łańcuchowe. Urobek jedzie przenośnikami taśmowymi, a nadkład trafia na zwałowarki, które zasypują wybraną już część wyrobiska. Podczas naszych wizyt widzieliśmy, że jeden napęd sekcji przenośnika ma silnik o mocy 320 kW, a bywa też 640 kW i więcej silników na jednej sekcji.
Łańcuch koparki łańcuchowej ciągle trze o grunt, więc ogniwa się ścierają. W warsztatach w Kleczewie roboty przemysłowe napawają je twardą warstwą metalu, a w kuźni powstają nowe zęby do koparek. Tu remontuje się elementy koparek, przenośników i taboru kolejowego. Warsztaty mechaniczne i elektryczne obsługują wszystkie spółki grupy, a w wolnych chwilach także firmy z zewnątrz.
Koparka SRs 1800 „Dolores”
Najbardziej znaną maszyną kopalni jest dziś koparka kołowa SRs 1800 nazywana „Dolores”. Zbudował ją VEB Schwermaschinenbaukombinat TAKRAF w Lipsku. Kopalnia kupiła ją z Hiszpanii, gdzie wcześniej pracowała, i stąd wzięło się imię nadane przez ówczesne kierownictwo. Waży około 2690 ton. Przez kilka miesięcy przekopywała drogę wyjazdową z odkrywki Jóźwin na powierzchnię. Była jedną z dwóch „Sióstr Hiszpanek” pracujących w tej odkrywce. Stoi pod napięciem i jest pilnowana całą dobę.
Transport węgla do elektrowni
Węgiel z Konina nie jechał do elektrowni taśmociągami, tylko pociągami. Własna sieć Kolei Górniczych w najlepszych latach liczyła około 120 km torów, 15 stacji i 225 rozjazdów. Węgiel z koparki szedł przenośnikiem prosto do wagonów, a pociągi z elektrowozami EL2 wiozły go na estakady elektrowni Pątnów i Konin.
Odkrywka Tomisławice nie ma połączenia kolejowego. Węgiel z taśmociągu ładuje się tam na naczepy ciężarówek, które wiozą go na punkt przeładunkowy. Stamtąd jedzie wagonami do Pątnowa. Przy placu przeładunkowym w Kleczewie pracuje szynowa ładowarko-zwałowarko-koparka ŁZKS-500, zbudowana przez FUGO Konin. Usypuje ona węgiel z wagonów na hałdę albo ładuje go z hałdy z powrotem do wagonów.
Grupa ZE PAK: kopalnia, kolej, elektrownie
Kopalnia była pierwszym ogniwem łańcucha, który kończył się w kotłach elektrowni. W grupie ZE PAK każde ogniwo prowadzi osobna spółka:
| Spółka | Rola w grupie ZE PAK | Hasło w Leksykonie |
|---|---|---|
| PAK KWB Konin S.A. | wydobycie węgla brunatnego (odkrywki, koparki, przenośniki, warsztaty w Kleczewie) | to hasło |
| PAK Górnictwo sp. z o.o. | Koleje Górnicze: transport węgla, lokomotywy EL2, zaplecze w Kazimierzu Biskupim | PAK Górnictwo |
| ZE PAK S.A. | elektrownie Pątnów, Konin i Adamów, spółka matka grupy | ZE PAK |
Koniec wydobycia i rekultywacja
Dawne odkrywki pod Koninem zmieniają się w jeziora i lasy. Woda wypełniła już m.in. wyrobisko odkrywki Lubstów. Po zakończeniu wydobycia w Tomisławicach w 2026 roku region koniński przestanie być zagłębiem węglowym, a grupa ZE PAK stawia na fotowoltaikę, farmy wiatrowe i wodór. Podobną drogę ma przed sobą KWB Bełchatów.
KWB Konin i Zrobotyzowani
Kopalnia Konin to miejsce, do którego wracamy najczęściej. Każda wizyta była możliwa dzięki uprzejmości zarządu PAK KWB Konin S.A. i PAK Górnictwo, a przewodnikami byli pracownicy kopalni, m.in. Naczelny Inżynier Górniczy Marcin Kaźmierczak.
| Data | Wydarzenie | Relacja |
|---|---|---|
| wrzesień 2022 | pierwsza wizyta: odkrywka Tomisławice, przeładunek węgla | Widzieliśmy węgiel! |
| kwiecień 2023 | dwa dni: warsztaty, odkrywka Tomisławice, zaplecze kolei | Krokodyla daj mi, luby! |
| 24 maja 2024 | „W świecie koparek i taśmociągów”: ŁZKS-500, „Dolores” | relacja |
| 25 maja 2024 | „Krokodyle Golden Hour”: dwa specjalne pociągi węglowe | relacja |
| 4 października 2024 | warsztaty w Kleczewie, Tomisławice, „Dolores” po zmroku | relacja |
| 28 marca 2025 | warsztaty mechaniczne i elektryczne | relacja |
| 18 kwietnia 2026 | „Ostatnie Krokodyle”: pożegnanie EL2 | relacja |
Jak trafić i czy można zwiedzać
Siedziba kopalni mieści się w Kleczewie, kilkanaście kilometrów na północ od Konina. Tereny odkrywek, zwałowisk i jezior pokopalnianych dobrze widać z dróg publicznych między Koninem, Kleczewem a Ślesinem. Wejście do czynnej części kopalni, do warsztatów czy na skraj odkrywki jest możliwe tylko w ramach zorganizowanych wizyt za zgodą spółki.
Najczęstsze pytania
Gdzie znajduje się KWB Konin?
Kopalnia działa we wschodniej Wielkopolsce, na północ od Konina. Siedziba spółki i warsztaty mieszczą się w Kleczewie, a odkrywki rozciągały się od samego Konina po okolice Kleczewa, Kazimierza Biskupiego, Ślesina i Wierzbinka.
Kiedy kończy się wydobycie węgla w KWB Konin?
Ostatnia czynna odkrywka, Tomisławice, ma zakończyć wydobycie z końcem 2026 roku. Wcześniej zamknięto odkrywki Drzewce (2022) i Jóźwin IIB (2023).
Ile węgla wydobyła kopalnia Konin?
Według danych kopalni przez ponad 80 lat wydobyto ponad 645 mln ton węgla brunatnego, a żeby się do niego dostać, zdjęto ponad 2,8 mld m³ nadkładu. Najwięcej, prawie 130 mln ton, wydobyto w odkrywce Pątnów.
Do kogo należy KWB Konin?
Od 18 lipca 2012 roku kopalnia należy do grupy ZE PAK i działa jako PAK Kopalnia Węgla Brunatnego Konin S.A. Węgiel trafiał do elektrowni tej samej grupy: Konin i Pątnów.
Jak węgiel z kopalni trafiał do elektrowni?
Przez dziesięciolecia wiozła go własna kolej przemysłowa z elektrowozami EL2, zwanymi Krokodylami. Odkrywka Tomisławice nie ma bocznicy, więc węgiel jedzie stamtąd ciężarówkami na punkt przeładunkowy, a stamtąd koleją do Elektrowni Pątnów.
Czy można zwiedzać kopalnię węgla brunatnego Konin?
Kopalnia to czynny zakład przemysłowy, więc nie da się jej zwiedzać na własną rękę. Wejście na teren jest możliwe tylko podczas zorganizowanych wizyt za zgodą spółki, takich jak wyjazdy techniczne Zrobotyzowanych.
Czym jest koparka „Dolores”?
To koparka kołowa SRs 1800 wyprodukowana przez TAKRAF z Lipska. Kopalnia kupiła ją z Hiszpanii, stąd imię. Waży około 2690 ton i przez kilka miesięcy przekopywała drogę wyjazdową z odkrywki Jóźwin na powierzchnię.
Źródła
- Wikipedia: Kopalnia Węgla Brunatnego Konin (tabela odkrywek i daty), Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin, Koparka wielonaczyniowa
- Energetyka24: W 2026 r. ZE PAK zakończy wydobycie w Tomisławicach; WNP.pl: Kopalnia Konin skończy pracę później, niż zapowiadano (4.12.2024)
- Broszura pamiątkowa „Ostatnie Krokodyle” (KWB Konin, 18.04.2026): historia kopalni, brykietowni i dane o wydobyciu
- Informacje przekazane podczas wizyt Zrobotyzowanych przez Naczelnego Inżyniera Górniczego PAK KWB Konin S.A. i pracowników warsztatów w Kleczewie (2022–2025)
- Relacje Zrobotyzowanych: wrzesień 2022, kwiecień 2023, maj 2024, październik 2024, marzec 2025



