Ostatnie Krokodyle KWB Konin: Pożegnanie legendarnych lokomotyw EL2

Już na starcie było jasne, że nie bierzemy udziału w zwykłej wycieczce. Wstęp do pamiątkowej broszury przygotowanej dla uczestników podkreślał, że to wydarzenie ma szczególny charakter, gdyż wiąże się z pożegnaniem lokomotyw, które przez lata były wizytówką Kolei Górniczych w Koninie i przyciągały uwagę miłośników kolei z Polski i ze świata. Jednocześnie organizatorzy przypomnieli, że był to trzeci i finalny przejazd specjalny z „Krokodylami” przygotowany przez Zrobotyzowanych — i jedna z ostatnich okazji, by zobaczyć te maszyny w ich naturalnym otoczeniu.

To nie był też dzień na improwizację. Wydarzenie od początku było komunikowane jako specjalny program na terenie czynnego zakładu: z przejazdem autobusem za towarowym pociągiem specjalnym z lokomotywą EL2, z fotostopami, obiadem i wyraźnie określonymi zasadami bezpieczeństwa. Wymagane były długie spodnie oraz buty na stabilnej, antypoślizgowej podeszwie, a ekipa Zrobo przypominała, że na kolejowym i przemysłowym terenie nie ma miejsca na samowolę. Bardzo dobrze — właśnie taka dyscyplina sprawia, że wycieczki techniczne Zrobotyzowanych są jednocześnie intensywne, ekskluzywne – a co najważniejsze bezpieczne.

Pierwsze kadry łapaliśmy w rejonie nastawni EW — Estakada Wschód. Zaczęliśmy od ujęcia „z elektrownią w tle”, potem przeszliśmy w okolice estakad Elektrowni Pątnów — gdzie na naszą wizytę i fotografowanie zgodę musiał wyrazić sam właściciel. Już tutaj dało się poczuć to, co w takich wydarzeniach kochamy najbardziej: skupienie, pełną gotowość i to charakterystyczne napięcie przed najazdem, kiedy każdy w milczeniu odlicza minuty do pojawienia się składu. Choć zastane, surowe światło stawiało wysokie wymagania i zmuszało do wyciągnięcia z aparatów absolutnego maksimum, idealna geometria miejsca i monumentalne tło zrobiły swoje. Kiedy ciężki skład w końcu wszedł w kadr, wszystko zagrało dokładnie tak, jak zaplanowaliśmy. Nie było w tym przypadku — tylko dobrze ułożony scenariusz, sprawna logistyka i satysfakcja z kadru uchwyconego w tym jednym, jedynym momencie.

Co więcej, w tym dniu nasz pociąg, był jedynym poruszającym się pociągiem po sieci Kolei Górniczych – wszystko po to, by zapewnić najwyższe standardy bezpieczeństwa dla naszych gości.

W tym porannym fragmencie trasy szczególnie mocno wybrzmiewał historyczny kontekst. Początki kopalni węgla brunatnego w Koninie wiążą się ze złożem Morzysław. Choć węgiel wydobywano tam już w czasie II wojny światowej, to przemysłowa eksploatacja ruszyła po przejęciu odkrywki przez polską załogę w 1945 roku, a od 1946 roku węgiel trafiał już także do produkcji brykietów. W najwcześniejszym okresie transport opierał się na niewielkich koparkach jednoczerpakowych, kolejce łańcuchowej o prześwicie 500 mm i napowietrznej kolejce linowej o długości około 1382 metrów biegnącej w ciągu dzisiejszej ulicy Wyspiańskiego w Koninie. To były skromne początki, ale właśnie z nich wyrósł późniejszy imponujący organizm kolejowo-górniczy.

Dalej wchodziliśmy coraz głębiej w techniczną opowieść o Koninie. Na „Kazimierzu — wiadukcie” fotografowaliśmy zatrzymany skład nad drogą wojewódzką. Chwilę później czekał nas „Jóźwin Węglowy” i zdjęcia pod załadownią, a potem przejazd kategorii C, gdzie pociąg mijał nas przy akompaniamencie samoczynnej sygnalizacji przejazdowej starego typu. Był też fotostop przy leśnym przejeździe oraz różnorodne ujęcia w Rejonie oczyszczania z wykorzystaniem dwóch lokomotyw. Ta część dnia była jak esencja kolejowej fotografii przemysłowej: rozjazdy, słupy sieci trakcyjnej (w tym drewniane!) i charakterystyczne dla tej kolei wskaźniki „K”.

Właśnie wtedy najlepiej było widać skalę systemu, po którym się poruszaliśmy. W dojrzałej postaci sieć Kolei Górniczych KWB Konin liczyła 120 km linii, w większości dwutorowych, znajdowało się tu 15 stacji i 225 rozjazdów. Kolej obsługiwała odkrywki Kazimierz, Jóźwin, Lubstów i Drzewce, a węgiel przewoziła do Elektrowni: Pątnów i Konin. Jej rdzeń tworzyły dwie główne magistrale — kleczewska i lubstowska — a połączenie z siecią PKP PLK odbywało się przez punkt zdawczo-odbiorczy na stacji Przesmyk-Gaj. Kiedy patrzyliśmy na kolejne nastawnie, estakady i przejazdy, widzieliśmy więc nie pojedyncze tory, ale fragment wielkiego, precyzyjnie ułożonego przemysłowego układu.

Po „Jóźwinie” przyszła jedna z najbardziej malowniczych odsłon całego wydarzenia — „Wygoda — plaża”. To właśnie tam wchodziliśmy grupami na pomost, by fotografować pociąg stojący na moście. Surowa, ciężka technika spotkała się tu z krajobrazem niemal spokojnym, miękkim, wodnym. Ten kontrast robił ogromne wrażenie: stal i sieć trakcyjna z jednej strony, tafla wody i szeroki oddech przestrzeni z drugiej. Po pysznym obiedzie skierowaliśmy się do Lubstowa — najpierw pod załadownię, potem zaś pod nastawnię. Dodatkowo wykonaliśmy zdjęcie motywu ze starym słupkiem przystankowym PKS i autobusu TAM190 Państwa Derenowskich z Tuliszkowa. Właśnie za to kochamy takie wyprawy: za kadry, których nikt nie wymyśli przy biurku, bo rodzą się tylko tam, gdzie historia techniki nadal styka się z codziennym krajobrazem.

Na tym etapie szczególnie mocno wracała też pamięć o brykietowni w Marantowie — jednym z najważniejszych elementów wczesnego kompleksu górniczo-energetycznego KWB Konin. Jej historia zaczęła się jeszcze przed wojną, gdy w 1934 roku w rejonie Morzysławia odsłonięto pokład węgla brunatnego, a w 1942 roku ruszyły roboty górnicze i budowa brykietowni wraz z małą elektrownią. Sam brykiet produkowano z węgla brunatnego bez dodatku lepiszcza, a zakład przechodził kolejne etapy rozwoju, w tym odbudowę i modernizację po wybuchu pyłu węglowego w 1960 roku. Choć decyzję o zamknięciu brykietowni podjęto w 1986 roku, produkcja trwała dłużej — ostatnia partia brykietów zeszła z linii 14 kwietnia 2002 roku. To ważne, bo „Ostatnie Krokodyle” nie były wyłącznie przejazdem za lokomotywą. Były podróżą przez całe dziedzictwo konińskiego zagłębia: od odkrywek, przez brykietownię, po energetykę.

Końcówka trasy miała w sobie coś z filmowego domknięcia. W Błonawach łapaliśmy dynamiczny przejazd pociągu, potem przeszliśmy na wzniesienie przy następnym przejeździe, aby uchwycić pociąg ze stałymi kształtowymi tarczami ostrzegawczymi. W Wygodzie fotografowaliśmy skład na przejściu trapezowym.

Niedługo potem przyszła pora na jeden z najbardziej rozpoznawalnych kadrów całego dnia — ujęcie z widokiem na bazylikę w Licheniu — a dalej na panoramę z wiaduktu w Cukrowni, skąd również widoczna była licheńska świątynia. Całość domknął powrót pod nastawnię Estakada Wschód, gdzie sfotografowaliśmy pociąg nadjeżdżający od strony wschodniej. To było idealne zamknięcie dnia: nie przez przypadek, lecz przez świadome spięcie klamrą początku i końca wyprawy.

Właśnie w tych ostatnich kadrach najmocniej czuliśmy, że uczestniczymy w czymś niepowtarzalnym. Zmęczenie było realne — dziesiątki wyjść i wejść do autobusów, marszów, czekania, koncentracji i błyskawicznych decyzji kadrowania zdjęć robią swoje — ale jeszcze większa była satysfakcja. Bo kiedy wracaliśmy z Estakady Wschód, każdy z nas wiedział, że nie wiózł do domu wyłącznie zdjęć. Wieźliśmy zapis końca. A gdy 30 kwietnia 2026 roku zakończyła się 68-letnia eksploatacja EL2 w Polsce, ten kwietniowy dzień urósł do rangi prawdziwego pożegnania legendy. 🙌