Data: 13 grudnia 2019 · Miejsce: Stacja Techniczno-Postojowa Kabaty, ul. Wilczy Dół 5, Warszawa-Ursynów · Organizatorzy: Koło Miłośników Metra, gospodarz: Metro Warszawskie

Na piąte urodziny po reaktywacji Koło dostało od Metra Warszawskiego prezent, o jakim marzy każdy miłośnik: dwie i pół godziny w miejscach, których pasażer nie zobaczy. 13 grudnia 2019 r. kilkanaście osób z Koła Miłośników Metra zwiedziło na STP Kabaty pawilon taboru specjalnego i zaplecze warsztatowo-techniczne z garażem straży metra.
Przez kładkę nad torami
Zebraliśmy się przy portierni przy ul. Wilczy Dół 5. Chwilę po 10:00 weszliśmy na teren i skręciliśmy na południe, do kładki nad torami. Z góry widać było miejsca z poprzednich wizyt: na zachodzie elektrowozownię i nastawnię, na wschodzie wjazd do tunelu i halę postojową.

Obiekt nr 8: pawilon taboru specjalnego
Pawilon zbudował główny wykonawca STP, WPBP „Kablobeton”. Razem z podstacją, nastawnią i stacją paliw należał do I etapu budowy, który miał być gotowy do końca 1988 r. Fundamenty powstały na przełomie 1985 i 1986 r., dwa kanały rewizyjne w 1986 r., a stalowa konstrukcja w latach 1986–1987. Etap oddano na początku 1990 r. Ponieważ reszta zaplecza się opóźniała, pawilon przez pewien czas pełnił rolę elektrowozowni i myjni. To tu trafiła pierwsza partia 10 wagonów z ZSRR. Dopiero później zamieszkał w nim tabor specjalny.
Hala główna ma 160 × 12 m, a przybudówka tej samej szerokości blisko 75 m długości. Oprowadzał nas kierownik Sekcji Taboru Pomocniczego.

Wózki motorowe i platformy
Na torze nr 56 z kanałem rewizyjnym pracownicy naprawiali wózek motorowy DS-Ż-03. To dwuosiowy pojazd z siedmioosobową kabiną i skrzynią ładunkową. Silnik spalinowy jest pod kabiną, a dostęp do niego daje przechylenie kabiny do przodu, co zobaczyliśmy na żywo. Wersja Ż ma za skrzynią żuraw hydrauliczny, którego nie ma podstawowy DS-10-03. Metro ma pięć takich pojazdów: dwa bez żurawia i trzy z żurawiem. Zbudował je Kolzam z Raciborza, dziś polski oddział węgierskiej spółki Mavex-Rekord.
Wózki łączy się w pociągi z platformami: PWM-10, z wychylną skrzynią PWM-10W, z pomostem PWM-10P i zagłębionymi ZPA-10/M. Metro ma ich razem 20. Rodzinę PWM-10 dostarczyły zakłady w Skalmierzycach (dziś Vossloh Skamo), a ZPA-10/M to wyrób Mavexu. Takie pociągi wożą ekipy remontowe, materiały i urządzenia na stacje czynne i budowane, o ile prowadzą do nich tory.

Lokomotywy 418D i 418Da
Najwięcej uwagi przyciągnęły lokomotywy spalinowe na torze nr 55. Z tyłu stała 418Da-001, ale jej historia zaczyna się od starszej siostry. 418D-001 zbudował Kolzam w 1991 r. Nie dostosowano jej jednak do skrajni metra, więc początkowo mogła jeździć tylko po torach bez trzeciej szyny. Pracownicy metra sami wycięli odpowiednie profile w czołownicach i lokomotywa zyskała pełną sprawność. To przekonało metro do zakupu drugiej: w 1999 r. Kolzam dostarczył zmodyfikowaną wersję 418Da, przygotowaną specjalnie dla metra.
Obie mają dwie osie napędzane silnikiem SW680 o mocy 180 kW. W sierpniu 2019 r. metro podpisało z Mavex-Rekord umowę na naprawę P5 lokomotywy 418D i P4 lokomotywy 418Da, połączone z modernizacją i wymianą silnika na jednostkę o podobnych parametrach, spełniającą co najmniej normę Stage III B. 418D była w dniu wizyty w Raciborzu, a 418Da czekała na wysyłkę; jej naprawa miała się skończyć najpóźniej w lipcu 2020 r.

Effishunter 300: „nasza czternastka”
Przed nią stała jedna z najnowszych maszyn metra, 794 014, kupiona w kwietniu 2018 r. od czeskiej firmy CZ Loko. Pod koniec sierpnia 2019 r. przyjechała z zakładu w Českiej Třebovej na stację Warszawa Okęcie, a stamtąd bocznicą metra na STP przeciągnął ją spalinowóz 797 819, zbudowany przez CZ Loko w Jihlavie w 2007 r. Pod koniec listopada, po testach, lokomotywę odebrano i włączono do eksploatacji.
To pierwszy w Polsce Effishunter 300, dwuosiowa lokomotywa do lekkiej pracy manewrowej na stacjach kolejowych i w metrze. Ma budowę modułową i wieżową kabinę, mieści się w większości skrajni, może jeździć po torze 1435 lub 1520 mm i mieć sprzęg śrubowy na wysokości 1045 mm albo samoczynny na 829 mm. Wobec 13 wcześniejszych egzemplarzy dla kolei wersja dla metra jest nieco węższa, lżejsza (30 zamiast 36 t), ma instalację przeciwpożarową i kamery pokazujące maszyniście sprzęgi. Jeden wózek o bazie 3500 mm pozwala jej pokonywać łuki o promieniu 60 m, a obie osie napędza Caterpillar C13 o mocy 328 kW (Stage III B). Zajrzeliśmy do kabiny i zgodnie uznaliśmy, że jest przestronna i wygodna.
| Lokomotywa | Producent, rok | Silnik |
|---|---|---|
| 418D-001 | Kolzam, 1991 | SW680, 180 kW (przed modernizacją) |
| 418Da-001 | Kolzam, 1999 | SW680, 180 kW (przed modernizacją) |
| 797 819 | CZ Loko, Jihlava, 2007 | relacja nie podaje |
| 794 014 (Effishunter 300) | CZ Loko, Česká Třebová, 2019 | Caterpillar C13, 328 kW |
| LM-400.00 | ZPS Stargard, 2012 | relacja nie podaje |
Lokomotywy najczęściej manewrują na STP, ale wyjeżdżają też na bocznicę do stacji Warszawa Okęcie i do tuneli.

Skrajnik, platforma pomiarowa i drezyny
W dużej hali, na torze nr 54, na jednej z platform stał skrajnik: pionowa metalowa rama z ruchomymi skrzydełkami w kształcie skrajni. Sprawdza się nim nowy tunel po budowie i istniejący po pracach, np. szlifowaniu czy wymianie szyn. Gdy coś wchodzi w obrys, skrzydełko się wychyla i pracownicy muszą to poprawić od razu albo zaznaczyć miejsce. Metro ma też wersję „elektroniczną”: platformę pomiarową PP-01.00 nr 01 (ZPS Stargard, 2014) z opomiarowanym skrajnikiem, laserowym pomiarem podtorza, skanerem i rejestratorem z lokalizacją. W październiku 2019 r. sprawdzała nowe tunele do C6 Księcia Janusza.
Na torze nr 53 stały dwie nowe drezyny DEG400 z włoskiej firmy SVI z Lucignano, dostarczone z czterema platformami pod koniec listopada w ramach kontraktu „3+3” na I etap rozbudowy II linii. Po co kolejne drezyny? Bo większa sieć to nie tylko więcej pociągów pasażerskich, ale i więcej infrastruktury do utrzymania. DEG400 to hybryda wózka motorowego i lokomotywy: ma kabinę i skrzynię, ale silnik siedzi w przedziale maszynowym przed kabiną, z pomostami po bokach.

Obok czekała drezyna hydrauliczna DH-350.11 nr 07. Silnik Caterpillar C7.1 Acert (205 kW) przez sprzęgło podatne napędza pompę, a ta dwa wysokociśnieniowe tłokowe silniki hydrauliczne na obu osiach. Ten egzemplarz ma żuraw, dwa pozostałe nie. Wszystkie trzy zbudował ZPS ze Stargardu i dostarczył w 2014 r. z kontraktem na centralny odcinek II linii. Od lipca 2019 r. producent robił ich naprawy P4: nr 07 już wrócił, nr 08 przechodził odbiory, a nr 09 miał wrócić w styczniu 2020 r.
Przewodnik dodał, że nie tylko lokomotywy dostosowano do ostrzejszych norm spalin. W latach 2014–2015 i 2018, przy naprawach P4 i P5, we wszystkich pięciu wózkach motorowych silniki Andorii z rodziny SW400 zastąpiono jednostkami Cummins spełniającymi normę Stage IV. Na koniec zrobiliśmy zdjęcia grupowe przy drezynach DEG400 i lokomotywie Effishunter.

Wagony osłonowe
Na torze nr 57 za trzema platformami stały dwa kryte wagony. Po co metru kolejowe wagony towarowe? To wagony osłonowe do przewozu taboru metra po sieci PKP. Poza metrem pociągi bez trzeciej szyny nie mają zasilania, więc formuje się skład: lokomotywa, ewentualnie wagony z częściami albo socjalny, wagon osłonowy, wagony metra i drugi wagon osłonowy. Te zbudował Zastal w Zielonej Górze w 1987 r. jako typ 208Kg/M (M od metra): z jednej strony mają kolejowy sprzęg śrubowy i zderzaki, z drugiej sprzęg samoczynny do taboru metra. Pierwszy raz użyto ich w lutym 1990 r. przy dostawie pierwszych 10 wagonów radzieckich, ostatni w latach 2013–2014 przy dostawach Inspiro.

Obiekt nr 7: zaplecze warsztatowo-techniczne
Budynek miał powstać w III etapie budowy STP do końca 1992 r., ale w 1990 r. z braku pieniędzy z tego etapu zrezygnowano. Zostały tylko fundamenty. Dopiero w 2009 r. metro ogłosiło przetarg i w czerwcu podpisało umowę z konsorcjum Budimex Dromex i Ferrovial Agroman na blisko 22,5 mln zł z terminem w kwietniu 2010 r. Ostatecznie budowa kosztowała ponad 29,8 mln zł, odbiór był 30 marca 2011 r., a dwa miesiące później budynek zaczął działać. Ma 175 × 24 m: halę i dwukondygnacyjną część z magazynami, warsztatami, garażami, biurami i pomieszczeniami socjalnymi.

W hali magazynowej z suwnicą leżą głównie maszyny elektryczne, transformatory i silniki. Tory nr 53 i 90a wchodzą do środka, każdy na jeden pojazd. Na 53 stała platforma pomiarowa PP-01, a na 90a platforma-odkurzacz PWM-15.01 nr 06, następczyni odkurzacza drogowo-szynowego na podwoziu Stara. Ma przemysłowy odkurzacz z dwoma wężami, kamerą i reflektorem. Doczepiona do wózka motorowego albo drezyny czyści tunele z pyłu, smarów i opiłków, regularnie na czynnych odcinkach i także na budowanych. Akurat podjechał DS-10-03, pracownicy sprzęgli go z odkurzaczem i pojechali do pracy.

Zagadka z ramkami
W ślusarniach i warsztacie mechanicznym zobaczyliśmy giętarkę, prasy, frezarkę i szlifierkę. Jeden z pracowników pokazał spawane metalowe ramki i zapytał, co to jest. Podpowiedział, że każdy, kto jechał najstarszym odcinkiem metra, choćby tego dnia do Kabat, miał z nimi do czynienia. Nikt nie zgadł. To ramki, na których leżą płyty posadzki antresol nad grodziami Ochrony Cywilnej Ludności. Grodzie projektowano jako element schronu, ale w czasie budowy I linii zmieniły się normy i sytuacja polityczna, więc mają je tylko stacje do A9 Racławicka. Są sprawne i mogą np. szczelnie zamknąć wejście w czasie ulewy. Wysuwają się spod podłogi, stąd demontowalne ramki, które jesienią i zimą cierpią od wody, błota, piasku i soli i często trafiają do naprawy.

Straż metra
Na końcu korytarza czekał dowódca zastępu Zakładowej Służby Ratowniczej Metra Warszawskiego. W garażu stał wycofany już Volkswagen LT45 z 1989 r. (w metrze od 1994 r.): kabina na 6 osób w układzie 1+1+1+1+2, zbiornik 700 l, motopompa 1200 l/min. Zastąpił go lekki wóz ratowniczo-gaśniczy Iveco Daily 70C18 z zabudową firmy Bocar z Korwinowa, dostarczony pod koniec 2016 r.: 6 miejsc (1+1+4), zbiornik wody 1000 l i środka pianotwórczego 100 l, autopompa 1000 l/min, wyciągarka i pełne wyposażenie ratownicze. Tego dnia Iveco był w akcji.

W drugiej części garażu stał Mercedes-Benz Unimog U400, znany z Dni Transportu Publicznego przy „grzybku”. To wóz ratownictwa technicznego zbudowany w 2004 r. przez niemiecką firmę Hartmann Spezialkarosserien, w służbie od lipca 2005 r. Pierwotnie miał też dwa szynowe zestawy kołowe, mieścił się w skrajni metra i miał wyjścia na wysokości peronu. Dziś zestawy zdjęto: pracuje głównie na STP, a poza nią wspiera policję i inne służby, np. przy zgłoszeniach porzuconych pakunków. Najbardziej zainteresował nas sprzęt do wkolejania taboru. Najodważniejsi spróbowali podnieść kilkudziesięciokilogramowy podnośnik, który ratownicy muszą szybko donieść na miejsce akcji.
Ratownik rozszyfrował oznaczenia operacyjne: 331 to numer jednostki, W to wyjątkowo powiat warszawski, a sufiks to rodzaj pojazdu: Iveco 21 (pierwszy lekki wóz gaśniczy), Volkswagen 22 (kolejny lekki gaśniczy), Mercedes 44 (ratownictwo techniczne).

W magazynie sprzętu ppoż. uśmiech wywołał „metalowy monitor”. To trenażer do ćwiczenia gaszenia sprzętu biurowego. Mały wózek szynowy na drobnych kółkach to z kolei wózek, jaki stoi w magazynku na poziomie torów każdej stacji: jest lekki, więc ratownicy wkoleją go i przepchną ręcznie.

Wianek i tor prób
Przed obiektem nr 7 jest plac składowy z szynami, podkładami i częściami rozjazdów, dwie suwnice i rampa przy torach nr 59b i 60. Dalej na wschód widać było koniec toru prób o długości 1200 m przy płocie od Lasu Kabackiego i wianek, czyli tor do zmiany kierunku składów. Obeszliśmy magazyn wysokiego składowania i halę postojową, minęliśmy budowę drugiej portierni i zobaczyliśmy, jak czeski spalinowóz 797 819 ciągnie po wianku Metropolisa nr 21. Nad zagłębiającym się tunelem B1 do A1 Kabaty doszliśmy do kładki i portierni. O 12:30 zakończyliśmy spotkanie.

Dziękujemy Metru Warszawskiemu za to spotkanie dokładnie w piątą rocznicę reaktywacji Koła, za szeroki zakres zwiedzania i ogrom wiedzy o taborze specjalnym, pracy warsztatów i straży metra.
W skrócie
| Data | 13 grudnia 2019, ok. 10:00–12:30 |
| Miejsce | STP Kabaty, ul. Wilczy Dół 5: obiekt nr 8 (pawilon taboru specjalnego) i obiekt nr 7 (zaplecze warsztatowo-techniczne) |
| Okazja | 5. rocznica reaktywacji KMM |
| Uczestnicy | kilkanaście osób |
| Pawilon nr 8 | hala 160 × 12 m + przybudówka ok. 75 m, oddany na początku 1990 r. |
| Obiekt nr 7 | 175 × 24 m, odebrany 30.03.2011, koszt ponad 29,8 mln zł |
| Lokomotywy spalinowe metra | 5: 418D, 418Da, 797 819, 794 014, LM-400.00 |
| Tor prób | 1200 m |
Najczęstsze pytania
Ile lokomotyw spalinowych ma Metro Warszawskie?
W grudniu 2019 r. pięć: 418D-001 i 418Da-001 z Kolzamu, 797 819 i 794 014 (Effishunter 300) z CZ Loko oraz LM-400.00 z ZPS Stargard.
Do czego służą wagony osłonowe metra?
Do przewozu taboru metra po sieci kolejowej. Mają z jednej strony sprzęg śrubowy i zderzaki, a z drugiej sprzęg samoczynny metra, i osłaniają przewożone wagony z obu stron.
Czym jest Effishunter 300 w metrze warszawskim?
To dwuosiowa lokomotywa manewrowa CZ Loko nr 794 014, pierwsza tego typu w Polsce, odchudzona do 30 t, z silnikiem Caterpillar C13 o mocy 328 kW.
Na których stacjach metra są grodzie OCL?
Na stacjach I linii do A9 Racławicka. Grodzie projektowano jako element schronu i nadal można nimi np. szczelnie zamknąć wejście w czasie ulewy.
Relacja z wycieczki opublikowana pierwotnie na stronie Koła Miłośników Metra (20 grudnia 2019). Tekst opracowany na nowo przez redakcję Zrobotyzowanych. Oryginalna relacja na kmmetra.pl. Fot. Koło Miłośników Metra.




