Wystawa taboru kolejowego zorganizowana 23 września 2001 r. na peronie 7 stacji Warszawa Zachodnia odbyła się pod oficjalnym szyldem „Mazowieckie Dni Pary” z okazji 75-lecia powstania przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe. Mimo nazwy nawiązującej do trakcji parowej, na ekspozycji zaprezentowano wyłącznie elektrowozy prądu stałego 3000 V oraz jeden historyczny zespół akumulatorowy. Wydarzenie trwało w godzinach 10:00–17:00 i zgromadziło 14 pojazdów trakcyjnych ustawionych w jednym ciągu od strony wschodniej do zachodniej.
Ekspozycja odbyła się na dokładnie osiem dni przed wejściem w życie kluczowego etapu reformy strukturalnej polskiego kolejnictwa. Na mocy Ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U. 2000 nr 84 poz. 948) z dniem 1 października 2001 r. dotychczasowy monolit został podzielony na wyspecjalizowane spółki prawa handlowego. Prezentowane pojazdy nosiły jeszcze oznaczenia terytorialnych Zakładów Taboru (np. Kraków, Warszawa, Wrocław, Katowice), podlegających dawnej strukturze DOKP, które po 1 października 2001 r. zostały zastąpione strukturami branżowymi PKP Cargo S.A. oraz PKP Intercity.
| Data | Wydarzenie Prawne / Operacyjne | Skutki dla Struktury i Taboru PKP |
| 24 września 1926 r. | Powołanie przedsiębiorstwa „Polskie Koleje Państwowe” | Utworzenie państwowego operatora skonsolidowanego. |
| 8 września 2000 r. | Uchwalenie ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji PKP | Stworzenie podstaw prawnych do podziału majątku i utworzenia spółek handlowych. |
| 23 września 2001 r. | Wystawa 75-lecia PKP na stacji Warszawa Zachodnia | Ostatnie publiczne wystąpienie zintegrowanego taboru pod jednym szyldem. |
| 1 października 2001 r. | Start operacyjny spółek PKP S.A. (PLK, Cargo, Intercity itp.) | Formalny podział parku taborowego między nowe podmioty. |
Topografia Stacji Warszawa Zachodnia i Logistyka Wydarzenia
Wybór stacji Warszawa Zachodnia wynikał z jej przepustowości oraz układu torowego pozwalającego na wyłączenie Peronu 7 z ruchu liniowego przy jednoczesnym utrzymaniu obsługi około 1000 pociągów dziennie na pozostałych krawędziach. Obszar stacji w 2001 roku charakteryzował się surową infrastrukturą z otwartymi peronami oraz przejściem podziemnym łączącym je z tymczasowym dworcem. Od strony północnej nad węzłem dominowała modernistyczna nastawnia dysponująca WZD z 1965 roku o nadwieszonej konstrukcji cylindrycznej.
Wszystkie eksponowane lokomotywy elektryczne przybyły na stację oraz odjechały z niej o własnych siłach. Jedynym wyjątkiem był wagon akumulatorowy Ma090082 („Wittfeld”) ze Skansenu w Skierniewicach (PSMK). W dniu 24 września 2001 r. pojazd ten przejechał na stację Warszawa Centralna (peron 2), po czym został odholowany w stanie zimnym do Skierniewic na haku dwuczłonowej lokomotywy towarowej ET42-046.
Katalog Kuratorski Eksponatów (Fotografie Archiwalne)
Poniższe zestawienie przedstawia szczegółowe opisy techniczne oraz kontekstowe pojazdów uwiecznionych na materiałach fotograficznych z dnia 23 września 2001 roku.
Fot. 1: Lokomotywa manewrowa EM10-001 (typ 405Ea) wyprodukowana przez HCP Poznań w 1990 r. Pojazd wyposażony w impulsowy układ rozruchu. Egzemplarz skasowany w 2021 r. na stacji Poznań Franów.
Lokomotywa EM10-001 była pierwszym z czterech wyprodukowanych egzemplarzy serii 405E. Maszyna o masie służbowej 72 ton i mocy ciągłej 960 kW została zaprojektowana do ciężkich prac manewrowych oraz prowadzenia lekkich pociągów zbiorczych. W okresie wystawy seria przechodziła modernizację w ZNLE Gliwice do typu 405Em. Ze względu na małą serię i problemy z dostępnością części zamiennych pojazdy wycofano z eksploatacji, a egzemplarz EM10-001 pocięto na złom w maju 2021 roku.
Fot. 2: Elektrowóz pasażerski EP09-001 (typ 104E) z tabliczką przydziałową Zakładu Taboru w Krakowie. Prędkość maksymalna 160 km/h.
Elektrowóz EP09-001 reprezentuje prototypową jednostkę serii dostarczonej przez Pafawag Wrocław. Pojazd o układzie osi Bo’Bo’ charakteryzuje się mocą ciągłą 2940 kW i masą 83,5 t. Zastosowane silniki LKa740 pozwalają na obsługę połączeń z prędkością rozwijaną do 160 km/h. Na burtach lokomotywy widnieje klasyczne, fabryczne malowanie w barwach pomarańczowo-brązowych oraz oznakowanie przynależności do Zakładu Taboru w Krakowie.
Fot. 3: Człon A dwuczłonowej lokomotywy towarowej ET41-001 (typ 203E) z oznakowaniem Zakładu Taboru we Wrocławiu.
Lokomotywa ET41-001 to dwuczłonowa jednostka towarowa o układzie osi Bo’Bo’+Bo’Bo’, zbudowana na bazie konstrukcji EU07. Pojazd osiąga moc ciągłą 4000 kW przy masie służbowej 167 ton i sile pociągowej startowej rzędu 500 kN. Model ten przeznaczony był do prowadzenia ciężkich składów węglowych i rudnych o masie przekraczającej 3200 ton na magistrali węglowej.
Fot. 4: Człon B lokomotywy ET40-57 (typ Škoda 77E) z pasem ostrzegawczym na czole. Pojazd Zakładu Taboru w Bydgoszczy.
Pojazd ET40-57 wyprodukowany przez zakłady Škoda w Pilźnie (typ 77E) należy do serii 60 dwuczłonowych lokomotyw dostarczonych dla PKP w latach 1975–1978. Przy mocy ciągłej 4680 kW i masie 164 ton maszyny te stanowiły podstawowy tabor do obsługi pociągów towarowych na magistrali Śląsk – Porty. Charakterystyczną cechą konstrukcyjną są poszycia z blachy ryflowanej oraz wózki z zawieszeniem sprężynowym.
Fot. 5: Elektrowóz EP08-007 (typ 102E) po naprawie rewizyjnej w ZNTK Oleśnica, przypisany do Zakładu Taboru w Warszawie.
Lokomotywa EP08-007 jest reprezentantem serii 15 pojazdów wyprodukowanych w latach 1972–1976 przez Pafawag Wrocław. Od serii EU07 różni się zmienionym przełożeniem przekładni głównej (77:24) oraz zastosowaniem łożysk tocznych na czopach wału drążonego silników trakcyjnych EE-541. Modyfikacje te umożliwiły podniesienie prędkości maksymalnej do 140 km/h przy mocy ciągłej 2000 kW.
Fot. 6: Elektrowóz EU07-004 (typ 4E) wyprodukowany w 1965 r., eksploatowany w Zakładzie Taboru w Katowicach.
Egzemplarz EU07-004 należy do pierwszej serii produkcyjnej (typ 4E) wytwarzanej na licencji brytyjskiej firmy English Electric w zakładach Pafawag Wrocław. Maszyna posiada moc ciągłą 2000 kW, masę służbową 80 ton oraz prędkość maksymalną 125 km/h. Konstrukcja osadzona jest na dwóch dwuosiowych wózkach z zawieszeniem I stopnia opartym na sprężynach śrubowych i piórowych.
Fot. 7: Elektrowóz EP05-16 (typ Škoda 44E) dostosowany do prędkości 160 km/h. Maszyna Zakładu Taboru w Warszawie.
Lokomotywa EP05-16 powstała w wyniku przebudowy elektrowozu serii EU05 (typ Škoda 44E z 1961 r.) przeprowadzonej w ZNTK Gdańsk w latach 1973–1977. Zmiana przełożenia przekładni na 84:29 pozwoliła na osiągnięcie prędkości operacyjnej 160 km/h. Moc ciągła pojazdu wynosi 2030 kW przy masie 82 ton. W momencie wystawy w 2001 r. EP05-16 wraz z egzemplarzem EP05-23 były jedynymi czynnymi lokomotywami tej serii w Polsce.
Fot. 8: Sześcioosiowy elektrowóz ET21-57 (typ 3E) z 1960 r. w historycznych barwach Skansenu Chabówka.
Pojazd ET21-57 to jedna z najstarszych zachowanych lokomotyw typu 3E, wyprodukowana w 1960 r. w Zamenhof/Pafawag. Posiada układ osi Co’Co’, masę służbową 114 ton oraz moc ciągłą 1860 kW generowaną przez sześć silników trakcyjnych LFB-635. Prędkość maksymalna pojazdu wynosi 100 km/h, a maksymalna siła pociągowa to 350 kN.
Fot. 9: Szwedzki elektrowóz EP03-01 (typ ASEA) z 1951 r., przydzielony do Zakładu Taboru w Krakowie.
Pojazd EP03-01 (oryginalne oznaczenie E151) należy do serii 8 lokomotyw wyprodukowanych w Szwecji przez zakłady ASEA i Västervik w latach 1950–1951 dla odbudowywanego warszawskiego węzła kolejowego. Maszyna o układzie osi Bo’Bo’ charakteryzuje się mocą ciągłą 1600 kW, masą 80 ton oraz prędkością maksymalną 100 km/h. Elektrowóz wyposażono w rozruch oporowy i silniki trakcyjne z podwójnymi przekładniami.
Fot. 10: Lokomotywa EP09-019 prowadząca pociąg pasażerski w ruchu liniowym mijający stację Warszawa Zachodnia w dniu wystawy.
Sformowanie ekspozycji na peronie 7 nie wyłączyło ruchu na przyległych torach dalekobieżnych. Lokomotywa EP09-019 (typ 104Eb) została uwieczniona w trakcie prowadzenia rozkładowego pociągu ekspresowego. W tle widoczny jest szkielet budowanego wieżowca przy Al. Jerozolimskich oraz infrastruktura torowa stacji z przełomu wieków.
Zestawienie Porównawcze Wystaw Taboru na Stacji Warszawa Zachodnia
Ewolucja techniczna oraz organizacyjna ekspozycji kolejowych na stacji Warszawa Zachodnia na przestrzeni 25 lat obrazuje zmiany w strukturze własnościowej, źródłach finansowania i parametrach eksploatacyjnych taboru.
| Parametr / Kontekst | Wystawa 75-lecia PKP (23.09.2001 r.) | Wystawa „Funduszowy Maj” (10.05.2026 r.) |
| Organizator | Przedsiębiorstwo Państwowe PKP (struktura skonsolidowana) | PKP Intercity S.A. (spółka wyspecjalizowana) |
| Lokalizacja | Peron 7 (stara infrastruktura stacyjna) | Peron 8 / tor 7 (po zmodernizowaniu węzła) |
| Główny typ taboru | Elektrowozy serii EP03, EP05, EU07, EP08, EP09, ET21, ET40, ET41, EM10 | Lokomotywy NEWAG Griffin (EU160 / EU200), wagony COMBO |
| Zasilanie / Trakcja | Prąd stały 3000 V (oraz zasilanie akumulatorowe) | Jednosystemowe 3 kV DC / Wielosystemowe 15 kV AC / 25 kV AC |
| Prędkość max. taboru | 100 – 160 km/h | 160 – 200 km/h |
| Źródło finansowania | Budżet państwa / środki własne PKP | Fundusze Unii Europejskiej (KPO, FENIKS) |
Specyfikacja Techniczna Zgromadzonych Pojazdów Trakcyjnych
Szczegółowe zestawienie parametrów inżynieryjnych elektrowozów zaprezentowanych podczas wystawy z września 2001 roku.
| Seria i Numer | Układ Osie | Moc Ciągła [kW] | Masa Służbowa [t] | Prędkość Max. [km/h] | Producent / Rok Budowy |
| EP03-01 | Bo’Bo’ | 1600 | 80,0 | 100 | ASEA (Szwecja) / 1951 |
| ET21-57 | Co’Co’ | 1860 | 114,0 | 100 | Pafawag Wrocław / 1960 |
| EP05-16 | Bo’Bo’ | 2030 | 82,0 | 160 | Škoda (Czechosłowacja) / 1961 (mod. 1977) |
| EU07-004 | Bo’Bo’ | 2000 | 80,0 | 125 | Pafawag Wrocław / 1965 |
| EP08-007 | Bo’Bo’ | 2000 | 80,0 | 140 | Pafawag Wrocław / 1974 |
| ET40-57 | Bo’Bo’+Bo’Bo’ | 4680 | 164,0 | 90 | Škoda (Czechosłowacja) / 1978 |
| ET41-001 | Bo’Bo’+Bo’Bo’ | 4000 | 167,0 | 125 | HCP Poznań / 1977 |
| EP09-001 | Bo’Bo’ | 2940 | 83,5 | 160 | Pafawag Wrocław / 1986 |
| EM10-001 | Bo’Bo’ | 960 | 72,0 | 80 | HCP Poznań / 1990 |
